змагайся!
пераможаш!
На Галоўную старонку
Аўтар: Міраслаў Кулеба, пераклад: Валеры Буйвал
Старонка 5

            Пасьля заканчэньня ваны на Каўказе чачэнцы шукалі ваеннай славы таксама ў шэрагах расейскай арміі. Падчас расейска-турэцкай вайны (1877-78 гг.) былі заўважаны выключныя здольнасьці каўказкіх горцаў да патрульнай службы і імклівых налётаў. “Іхны ўдар кінжалам пэўны і рэдка не бывае сьмяротным, яны страляюць уначы наўскід, на гук, на агонь стрэлу – і дэманструюць у гэтым відавочную перавагу над вышкаленымі казакамі, не кажучы пра жаўнераў. Коннік-горац адважна б’ецца на кані, сьпешаны ён сьмела ідзе ў атаку, а ў індывідуальным баі ўмее схавацца на мясцовасьці”. На працягу двух гадоў вайны ў шэрагах царскай арміі служылі 42 тысячы каўказкіх горцаў. “Яны самы рваліся на вайну. Вайна – гэта іхнае жыцьцё. Георгіеўскі Крыж – гэта іхная мара і шчасьце”.

            У 1914 г. была сфармавана Каўказкая Мясцовая Наёмная Конная Дывізія, якая складалася з шасьці палкоў: Дагестанскага, Кабардзінскага, Чачэнскага, Інгушскага, Чаркескага і Татарскага. На франтах І Сусьветнай вайны яна наганяла страх пад імем “Дзікай Дывізіі”, а падчас бунта генэрала Карнілава ў 1917 г. яна ішла ў авангардзе яго коннага корпуса на захоплены бальшавікамі Петраград.

            Чачэнцы ніколі не пагадзіліся з стратай незалежнасьці. Калі абвалілася царская Расея, яны прадпрынялі спробу ўтварэньня ўласнай дзяржавы. У 1917 г. быў заснаваны Імамат Чачэніі і Дагестану. Дарогу да незалежнасьці Каўказа адкрыў Зьезд Горскіх Народаў, скліканы 20 верасьня 1917 г. ва Уладзікаўказе. Зьезд ухваліў канстытуцыю Фэдэральнай Горскай Рэспублікі, якая была дзяржаўным утварэньнем са структурай, блізкай да Швайцарскай Канфэдэрацыі, і аб’ядноўвала ўсе народы Каўказа. Горскую Рэспубліку патапіла ў крыві спачатку армія Дзянікіна, а потым бальшавікі.

            Хаця каўказкія горцы змагаліся супраць Дабраахвотніцкай Арміі Дзянікіна ў стане перамір’я з бальшавікамі, яны з самага пачатку дзейнічалі супраць савецкай улады. Шарыяцкія аддзелы Шэйха Узуна-Хаджы да верасьня 1919 г. цалкам ачысьцілі горную частку Каўказа ад войскаў Дзянікіна. На вызваленай тэрыторыі быў утвораны Паўночна-каўказкі Эмірат. Ягоныя прадстаўнікі прыбылі на парыжскую мірную канфэрэнцыю, а подпіс кіраўніка дэлегацыі Вісан-Гірэя Джабагіева ёсьць на дакумантах Вэрсальскага трактата. Калі ў лютым 1920 г. “белыя” адышлі з Каўказа, бальшавікі адразу ж ліквідавалі эмірат. Узун-Хаджы ў хуткім часе памёр. Пасьля яго эмірам стаў былы царскі генэрал Іналук Арсанукаеў. Бальшавікі застрэлілі яго на вуліцы Грознага.

            У жніўні 1920 г. супраць бальшавіцкай акупацыі паўсталі чачэнцы і аварцы пад кіраўніцтвам Нажмудзіна Гацінскага, які абвясьціў сябе імамам паўночнага Каўказа. Горцы ваявалі пад лёзунгам: “Саветы прэч за Дон!” Паўстаньне было здушана пасьля таго, як у Чачэнію былі перакінуты вялікія тактычныя злучэньні Чырвонай арміі з польскага фронту. Аддзел Гацінскага быў ліквідаваны толькі ў жніўні 1925 г. У апэрацыі ўдзельнічалі 7 тысячаў чырвонаармейцаў, 24 гарматы і 7 самалётаў.

            У 1929 г. па Чачэніі пракацілася хваля ўзброеных выступаў супраць прымусовай калектывізацыі і высылцы ў Сібір лепшых гаспадароў, якіх прызналі кулакамі. Гэтым разам за зброю схапіліся жыхары раўнін. Паўстанцы ўтварылі ўласныя ворганы народнай улады, якія запатрабавалі ад Масквы спыненьня калектывізацыі, арыштаў і ўмяшальніцтва ва ўнутраныя справы аўтаноміі, ліквідацыі мясцовых арганізацый ГПУ і вяртаньня шарыяцкіх судоў.

Ацаніце матэрыял
Ваша адзнака:
Рэйтынг:4.5 / 5
Усяго галасоў:39