змагайся!
пераможаш!
На Галоўную старонку
Аўтар: Міраслаў Кулеба, пераклад: Валеры Буйвал
Старонка 4

            Найлепшы камандзёр у арміі Шаміля Байсангур Бенаеўскі аднойчы пасьля бітвы падышоў да імама з раздробленай рукой. Зьдзіўлены Шаміль спытаў – “што гэта там у цябе вісіць?” Байсангур нахіліўся, прыціснуў руку, якая вісела на скуры, а потым выпрастаўся, абрываючы яе ад цела. Але ацалелай рукой ён мог без перапынку секчы шабляй сем гадзін, рассякаючы ворагаў напалам. У незьлічоных бітвах гэты улюбёны герой чаченскай гісторыі страціў яшчэ нагу і вока. Калі яму выдалялі разьбіты вочны яблык, ён сказаў – “калі хаця б адзін мускул здрыганецца ў мяне на твары, вылупіце мне другое вока”. Каб ён мог ваяваць, яго прывязвалі да сядла. Ён працягваў самотнае змаганьне і тады, калі Шаміль здаўся ў палон цару.

            Нават вораг вымушаны быў аддаць належнае чаченскім змагарам. Вось як разглядаў іх гісторык каўказкіх войнаў В. Пота: “Чачэнец ёсьць статны і моцны. Высокага росту, хударлявы, з вострымі рысамі твару і хуткім рашучым позіркам. Ён зьдзіўляе сваёй рухлівасьцю, хваткасьцю, спрытам. Апрануты сьціпла, без раскошы, ён ганарыцца толькі зброяй, супернічаючы ў гэтым з кабардзінцамі. Ён носіць зброю неяк выключна ўрачыста, што адразу кідаецца ў вочы казакам і горцам. У баі чаченцы кідаюцца ў цэнтар калёны і пачынаюць жудасную разьню, таму што яны хваткія і бязьлітасныя, як тыгры”.

            “Кепска апрануты, пад дажджом, босы, у брудзе, без цёплай ежы чачэнец ў імя веры цярпліва зносіў стому, голад і хваробы – прызнаваў царскі генэрал Ф. Дубровін. – Чачэнцы ганарлівыя, ганарацца сваёй незалежнасьцю і вераць у прыўкрасную будучыню свайго народу і сваёй айчыны”.

            Мірная дамова, якой скончылася каўказкая вайна, што працягвалася дзесяцігоддзямі, давала чачэнцам зусім выключнае месца сярод народаў расейскай імпэрыі. Чачэнцы захоўвалі права на нацыянальную самастойнасьць, уласную веру, маглі насіць зброю, не плацілі някай даніны ў царскую казну, не служылі ў царскай арміі. Калі Расея парушыла гэтыя ўмовы, выбухнула новае паўстаньне.

            Горцаў Чачэніі і Дагестана павёў у бой 23-гадовы Алібэк-Хаджы Зандацкі. Калі пасьля паразы паўстаньня расейскі палявы суд асудзіў яго разам з 28 таварышамі на сьмерць, Алібэк-Хаджы сказаў у апошнім слове: “Толькі перад Богам і чачэнскім народам мы прызнаем сваю віну ў тым, што нягледзячы на ахвяры мы не здолелі вярнуць дадзенай нам Богам волі”.

            У 1877 г. быў падпісаны новы мір, умовы якога Расея зноў не выконвала. Вайна за волю працягвалася. На паўночным Каўказе распаўсюдзіўся арыгінальных партызанскі рух, называны змаганьнем абрэкаў. Абрэкі, пра якіх народ складаў песьні, ваявалі супраць царскай, а пазьней супраць бальшавіцкай адміністрацыі. Яны помсьцілі за свае крыўды і станавіліся абаронцамі правоў звычайных людзей. Яны вызначаліся адчайнай сьмеласьцю, іх не маглі злавіць на працягу дзесяткаў гадоў. Найславуцейшым зь іх быў Зэлімхан Харачоеўскі. Ён стаўся абрэкам, калі царскі прыстаў ударыў па твары ягонага дзеда Бахно, якому было 104 гады. Апошні чачэнскі абрэк Хасо быў забіты ворганамі КГБ толькі ў 1963 г. Гэты стары важыў 43 кіляграма і нёс на сабе столькі ж кіляграмаў узбраеньня. Яго застрэлілі на могілках, калі ён капаў сябе магілу, каб памерці вольным чалавекам.

Ацаніце матэрыял
Ваша адзнака:
Рэйтынг:4.5 / 5
Усяго галасоў:39