змагайся!
пераможаш!
На Галоўную старонку
Аўтар: Міраслаў Кулеба, пераклад: Валеры Буйвал
Старонка 3

Калі Расея апанавала Закаўказьзе, на шляху да яе новых заваёваў стаялі ўжо толькі народы няскораных горцаў. З 1816 г. распачалося іх сыстэматычнае скарэньне. На Каўказ прышоў з войскам Ярмолаў.

            Герой Барадзінскай бітвы, царскі намесьнік генэрал Ярмолаў рэалізаваў на Каўказе палітыку генацыду. Ягоныя войскі высеклі чачэнскія лясы, каб пазбавіць абаронцаў магчымасьці схавацца. Ярмолава замяніў заваёўнік Арменіі і пазьнейшы кат Польшчы генэрал Іван Паскевіч, якому цар Мікалай І загадаў “стлуміць горскія народы або зьнішчыць непакорных”.

            У 1834 г. начале антырасейскага паўстаньня ўстаў імам Шаміль. Ягоная сьвяшчэнная вайна была крывавай. Калі ў 1847 г. колькасьць чачэнцаў была паўтара мільёна, то пасьля заканчэньня паўстаньня Шаміля, якое працягвалася 25 гадоў, іх засталося ўсяго 116 тысячаў.

            У гісторыі паўночнага Каўказу Шаміль быў першай постацьцю такога вялікага фармату. Ён нарадзіўся ў 1797 г. у ауле Гімры. З маладосьці ён вызначаўся кемлівасьцю і выдатнымі рысамі характару. Быў таксама надзвычай разьвіты фізычна – мог пераскочыць праз кій, які трымалі два мужчыны на выцягнутых руках над галовамі, быў славутым коннікам і стралком, а ў матсацтве валоданьня мячом ня меў сабе роўных. Ён атрымаў грунтоўную тэалагічную адукацыю, ведаў Каран, арабскую філасофію і граматыку. Ён захапіўся ідэямі мюрыдызму і ўступіў у паўстанцкі атрад, дзе ў хуткім часе ўславіўся як адзін з лепшых ваяроў. Калі старшызна абвясьціла яго імамам Чачэнііі і Дагестану, ён праявіў невычарпальную энэргію і арганізатарскі талент ў пабудове асноваў адзінай дзяржавы і яе ўзброеных сілаў. Паводле гісторыкаў, рэформы Шаміля зрабілі з каўказкіх плямёнаў сучасныя народы, якія карысталіся ў поўнай меры грамадзянскімі правамі.

            Армія Шаміля – нізам – складалася з рэгулярнага войска і паспалітага рушэньня. Налічвала 15 тысячаў чалавек, з чаго 6 тысячаў конніцы. Разам з паспалітым рушэньнем Шаміль мог адначасова выставіць 40 тысячаў жаўнераў. Ніколі, аднак, гэтага ня здарылася – найвялікшы аддзел, які ў 1854 г. ваяваў у Грузіі, налічваў 12 тысячаў чалавек. Несьці вайсковую службу абавязаны былі мужчыны ўзростам ад 15 да 50 гадоў. Кожная сям’я выстаўляла аднаго жаўнера. Ваявалі таксама дабраахвотнікі, а пры неабходнасьці – усе. Звычайна на абарончыя пазыцыі разам з мужчынамі выходзілі жанчыны, якія бралі ўдзел у баях. Войска складалася з кавалерыі, пяхоты і артылерыі. Шаміль меў таксама сваю гвардыю, якая налічвала 600-900 чалавек. Аднаго гвардзейца – муртазэка – з канём і поўным узбраеньнем выстаўлялі дзесяць гаспадарак. Падчас мабілізацыі паспалітага рушэньня гвардзейцы станавіліся камандзёрамі дабраахвотнікаў. Гвардзейцы вызначаліся выключнай мужнасьцю ў баях. Яны давалі прысягу, што памруць, але не адступяць перад ворагам. Ня было такога выпадку, каб муртазэк здаўся ворагу ў баі.

            Пазьбягаючы, калі толькі гэта было магчыма, вялікіх бітваў з добра вышкаленымі царскімі жаўнерамі, імам Шаміль з вялікай хуткасьцю перамяшчаўся на вялікія адлегласьці. Ён выкарыстоўваў гэтую тактыку, з-за якой рэгулярная армія ворага губляла сілы, на працягу дзесяцігоддзяў. І Шаміль граміў ушчэнт па чарзе царскіх генэралаў, якіх прысылалі на Каўказ. Штогод у вайне гінула па 25 тысячаў расейскіх жаўнераў. Генэрал Вельямінаў сказаў некалі: “Тыя арміі, якія мы страцілі на Каўказе, і тыя лепшыя людзі, якія загінулі там у бітвах, маглі б заваяваць для нас ўсе землі паміж Турцыяй і Японіяй”.

Ацаніце матэрыял
Ваша адзнака:
Рэйтынг:4.5 / 5
Усяго галасоў:39