змагайся!
пераможаш!
На Галоўную старонку
Аўтар: Міраслаў Кулеба, пераклад: Валеры Буйвал
Старонка 2

Традыцыйнымі заняткамі каўказкіх народаў былі выпас быдла ў гарах, а на раўніне жывёлагадоўля і земляробства. Вельмі ваяўнічыя чачэнцы не вялі войнаў з іншымі каўказкімі народамі. Ваеннае майстэрства і славу бясстрашных ваяроў яны здабывалі ў войнах з захопнікамі, якія рваліся на Каўказ з старадаўных часоў.

З поўначы прыходзілі качэўнікі кімэрыйцы, скіфы, іранскія сарматы, аланы, гуны, авары, хазарскія войскі. З поўдня – арміі асірыйцаў, пэрсаў, рымскія легіёны. У 7-м ст. Каўказ захапілі арабы, якія прынесьлю туды іслам і сваю пісьмовасьць. У 11-м ст. каўказкія валадараньні каліфаў захапілі з поўдня туркі-сяльджукі. 13-е стагоддзе – гэта эпоха вялікіх мангольскіх нашэсьцяў.

Перад тым, як на Каўказ уварваліся манголы, краіна вайнахаў, што займала тэрыторыю сёньняшняй Чачэніі, перажывала пэрыяд росквіту. Будаваліся сотні каменных вежаў і крэпасьцей, якія ахоўвалі кожнае паселішча, кожную горную сьцяжыну і ўрадлівую даліну. Першым ударыў на гэтую тэрыторыю ў 1221 г. знакаміты ваеначальнік Чынгіз-хана, аднавокі Субэдэй-Багатур. 20 тысячаў мангольскіх вершнікаў спустошылі агнём і мячом паўднёвы Дагестан і наблізіліся да земляў, заселеных вайнахскімі плямёнамі. Распачалася шматгадовая вайна манголаў з горцамі Каўказа. З самага пачатку чачэнцы выкарыстоўвалі традыцыйную тактыку, вядомую з усіх наступных войнаў: ваяры рабілі завалы на горных сьцяжынах, рабілі партызанскія налёты і зьнікалі ў лясной чашчы.

Другім нашэсьцем кіраваў у 1227 г. сын Чынгіз-хана Угэдэй. 30-тысячнай мангольскай конніцай зноў камандаваў Субэдэй-Багатур. У каўказкіх гарах распачалася шматгадовая, выматваючая партызанская вайна.

Трэцяе нашэсьце манголаў распачалося ў 1236 г. Войскам камандаваў Бату, унук Чынгіз-хана. Пасьля доўгай і крывавай аблогі ў 1238 г. была сьцерта з паверхні зямлі сталіца чачэнцаў – Магас над ракой Сунжа. Кожнаму забітаму абаронцу адсеклі правае вуха. Налічылі іх 27 тысячаў.

Качэўнікі занялі раўнінную частку паўночнага Каўказа і пабудавалі там крэпасьць. У гарах працягваліся баі. Народу стэпаў ніколі не ўдалося перамагчы чачэнскіх горцаў.

 

Спрадвечны вораг

 

Расея працягнула руку ў бок Каўказа за панаваньня Пятра І. У часы Кацярыны ІІ гэта ўжо быў узброены кулак. Сувораў, перш чым перайшоў Альпы ў Швайцарыю, апрабаваў свае сілы на Каўказе.

У 1774 г. імпэрыя заглынула Кабарду, свой першы плацдарм на паўночным Каўказе. Кацярына ІІ пасяліла у стэпах Каўказа запарожскіх казакоў. Аляксандр І уключыў у склад Расеі Грузію, якую зусім нядаўна царыца ўзяла пад сваю “апеку”. Скарэньне Каўказа працягвалі наступныя цары, выдзіраючы яго кавалак за кавалкам у Турцыі і Пэрсіі. З войскамі імпэрыі ваявалі ўсе каўказкія народы, але найбольш пасьпяхова – чачэнцы.

Першым на вайну супраць Расеі павёў горцаў Шэйх Мансур. Паўстаньне, якое выбухнула ў 1785 г., ахапіла ўвесь паўночны Каўказ. Царская армія зламіла супраціў паўстанцаў праз чатыры гады. Шэйх Мансур быў схоплены і памёр у Шлісэльбургскай крэпасьці. Пасьля яго на працягу 30 гадоў з Расеяй ваяваў Бэйбулат Тайміеў з Гельдыгену.

На пачатку 19-га ст. на Каўказ прышлі ідэі мусульманскай сэкты мюрыдаў, містыкаў і аскетаў, якія абвяшчалі абсалютную роўнасьць усіх людзей. Яны хутка распаўсюдзіліся сярод чачэнцаў і народаў Дагестану. Першы лідэр новай ідэі мула Магамэд з Яргі павёў сваіх вучняў на бітву супраць экспансіі царызма, заявіўшы, што мусульманін ня можа быць падданым іншага чалавека. Мюрыдызм, злучаны муламі з лёзунгам сьвяшчэннай вайны з нявернымі – газаватам, стаўся ідэальнай зброяй у змаганьні з расейскім агрэсарам. Увесь пазьнейшы пэрыяд вялікай каўказкай вайны з Расеяй прайшоў пад знакам мюрыдызму і газавату.

Ацаніце матэрыял
Ваша адзнака:
Рэйтынг:4.5 / 5
Усяго галасоў:39